İncinme ve Burkulmalarda Buz mu, Isı mı? Doğru Müdahale Yöntemleri

Merhaba, ben Fizyoterapist Fatma Akan Topbaş. Spor yaralanmaları ve günlük yaşam kazalarında en sık karşılaştığımız durumlar incinme ve burkulmalardır. Bu yazımda doğru ilk yardım ve tedavi yöntemlerini anlatacağım.

İncinme ve Burkulma Nedir?

İncinme (Strain)

Kas veya tendon liflerinin gerilmesi veya yırtılması durumudur.

Burkulma (Sprain)

Eklem bağlarının gerilmesi veya yırtılması durumudur.

Yaralanma Dereceleri

1. Derece (Hafif)

• Minimal lif hasarı
• Hafif ağrı ve şişlik
• Fonksiyon kaybı minimal

2. Derece (Orta)

• Kısmi lif yırtığı
• Orta şiddette ağrı ve şişlik
• Belirgin fonksiyon kaybı

3. Derece (Şiddetli)

• Tam lif kopması
• Şiddetli ağrı ve şişlik
• Tam fonksiyon kaybı

İlk Yardım: RICE Protokolü

R - Rest (İstirahat)

• Yaralı bölgeyi hareketsiz bırakın
• Aktiviteyi durdurun
• Ağırlık vermekten kaçının

I - Ice (Buz)

• İlk 48-72 saat buz uygulayın
• 15-20 dakika aralıklarla
• Saatte 1 kez tekrarlayın
• Direkt temas ettirmeyin (bez ile sarın)

C - Compression (Kompresyon)

• Elastik bandaj ile sarın
• Çok sıkı sarmayın
• Dolaşımı kontrol edin

E - Elevation (Yükseltme)

• Yaralı bölgeyi kalp seviyesinin üzerine kaldırın
• Şişliği azaltmaya yardımcı olur

Buz mu, Isı mı? Doğru Zamanlama

İlk 48-72 Saat: BUZ

Neden Buz?

• İnflamasyonu azaltır
• Şişliği önler
• Ağrıyı azaltır
• Kan akışını yavaşlatır

Nasıl Uygulanır?

• 15-20 dakika uygulama
• 1-2 saat ara
• Günde 6-8 kez
• Bez ile sarılı olarak

72 Saat Sonra: ISI

Neden Isı?

• Kan dolaşımını artırır
• Kas gevşemesini sağlar
• İyileşmeyi hızlandırır
• Hareket açıklığını artırır

Nasıl Uygulanır?

• Sıcak kompres veya banyo
• 15-20 dakika
• Günde 2-3 kez
• Çok sıcak olmamasına dikkat

Tedavi Aşamaları

Akut Dönem (0-72 saat)

• RICE protokolü
• Ağrı kontrolü
• İnflamasyon yönetimi
• Koruma

Subakut Dönem (3-14 gün)

• Hafif hareket egzersizleri
• Sıcak uygulama
• Yumuşak doku mobilizasyonu
• Aşamalı yükleme

Kronik Dönem (2+ hafta)

• Güçlendirme egzersizleri
• Propriyoseptif eğitim
• Fonksiyonel aktiviteler
• Spora dönüş programı

Fizyoterapi Müdahaleleri

Manuel Terapi

• Yumuşak doku mobilizasyonu
• Eklem mobilizasyonu
• Miyofasyal gevşetme
• Skar doku yönetimi

Egzersiz Tedavisi

• Hareket açıklığı egzersizleri
• Güçlendirme programı
• Denge ve koordinasyon
• Spor spesifik egzersizler

Fizik Tedavi

• Elektroterapi
• Ultrason
• Lazer tedavi
• Kinesio taping

Yaygın Yaralanma Bölgeleri

Ayak Bileği Burkulmasi

• En sık görülen burkulma
• Lateral bağ yaralanması
• 4-6 hafta iyileşme süresi

Diz Yaralanmaları

• Menisküs ve bağ yaralanmaları
• Patellofemoral ağrı
• Uzun iyileşme süresi

Omuz İncinmeleri

• Rotator cuff yaralanmaları
• Donuk omuz riski
• Erken mobilizasyon önemli

Ev Egzersiz Programı

Akut Dönem Sonrası

• Hafif germe egzersizleri
• İzometrik güçlendirme
• Denge çalışmaları

İyileşme Dönemi

• Progresif dirençli egzersizler
• Fonksiyonel hareketler
• Propriyoseptif eğitim

Komplikasyonları Önleme

Kronik İnstabilite

• Uygun rehabilitasyon
• Güçlendirme egzersizleri
• Propriyoseptif eğitim

Tekrarlayan Yaralanmalar

• Risk faktörlerini belirleme
• Önleyici egzersizler
• Uygun ekipman kullanımı

Ne Zaman Doktora?

Acil Durumlar

• Şiddetli ağrı ve şişlik
• Deformite
• Uyuşma veya karıncalanma
• Renk değişikliği

Gecikmeli Başvuru

• 3 gün sonra iyileşme yoksa
• Ağrı artıyorsa
• Fonksiyon kaybı devam ediyorsa

Sonuç

İncinme ve burkulmalarda doğru ilk yardım ve tedavi yaklaşımı tam iyileşme için kritiktir. Buz ve ısı uygulamasının zamanlaması çok önemlidir. Şüphe durumunda mutlaka uzman değerlendirmesi alın.

Fizyoterapist Fatma Akan Topbaş

Spor yaralanmalarında uzman yaklaşım için buradayım